Czy odpowiedzialność solidarna nabywcy w VAT obejmie także usługi?

Co do zasady każdy podatnik odpowiada za własne zobowiązania podatkowe. Ustawa o VAT przewiduje jednak sytuacje, w których skutki nierozliczenia podatku przez sprzedawcę mogą dotknąć również jego kontrahenta. Jednym z takich rozwiązań jest odpowiedzialność solidarna nabywcy uregulowana w art. 105a ustawy o VAT.

Obecnie trwają prace nad rozszerzeniem tej odpowiedzialności. Planowane przepisy mają objąć odpowiedzialnością solidarną również nabywców określonych usług. Jeżeli zmiany wejdą w życie w projektowanym kształcie, regulacja ta będzie miała znaczenie zdecydowanie większej grupy przedsiębiorców niż dotychczas.

Jak odpowiedzialność solidarna działa obecnie?

Odpowiedzialność solidarna z art. 105a ustawy o VAT pozwala organom podatkowym, w określonych przypadkach, dochodzić części zaległości podatkowej sprzedawcy również od nabywcy. Obecnie odpowiedzialność ta dotyczy dostaw określonych towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT.

Samo powstanie zaległości po stronie sprzedawcy nie oznacza jednak jeszcze, że odpowiedzialność automatycznie przechodzi na nabywcę. Konieczne jest wykazanie, że w momencie dokonywania transakcji nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że VAT związany z daną transakcją nie zostanie w całości albo w części wpłacony do urzędu skarbowego.

Znaczenie ma więc nie tylko to, czy sprzedawca ostatecznie rozliczył podatek. Istotne są również okoliczności samej transakcji i to, co nabywca wiedział albo powinien był zauważyć w chwili jej zawierania.

Odpowiedzialność solidarna również przy usługach

Projektowane zmiany zakładają objęcie odpowiedzialnością solidarną także nabywców usług wskazanych w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT. Ustawa została uchwalona przez Sejm 17 lipca 2026 r., a następnie Senat przyjął do niej poprawki, dlatego proces legislacyjny nadal trwa.

Co istotne, katalog usług objętych nowymi regulacjami nie ogranicza się do wąskiej grupy szczególnych świadczeń. Obejmuje usługi powszechnie wykorzystywane w działalności gospodarczej, w tym m.in. usługi związane z oprogramowaniem i IT, usługi rachunkowo-księgowe, doradcze i zarządcze, reklamowe, badania rynku, hosting czy administracyjną obsługę biura.

Odpowiedzialność solidarna może więc przestać być kojarzona wyłącznie z obrotem określonymi towarami i zacząć mieć praktyczne znaczenie także w zwykłych relacjach usługowych między przedsiębiorcami.

Projekt przewiduje przy tym limity, które mają ograniczyć stosowanie nowych przepisów do transakcji o większej wartości. Pod uwagę ma być brana zarówno wartość pojedynczej faktury, jak i łączna wartość usług nabywanych w danym miesiącu od tego samego usługodawcy. Rozwiązanie to ma przede wszystkim ograniczyć stosowanie nowych przepisów przy pojedynczych, drobnych zakupach usług.

Dlaczego usługi niematerialne?

Objęcie odpowiedzialnością solidarną tak powszechnych usług może na pierwszy rzut oka zaskakiwać. Z uzasadnienia zmian wynika jednak, że wybór tych kategorii nie jest przypadkowy. Ma on opierać się na analizach Krajowej Administracji Skarbowej, zgodnie z którymi określone usługi niematerialne są stosunkowo często wykorzystywane przy wystawianiu tzw. pustych faktur, a w konsekwencji do nieuprawnionego odliczania VAT. Problem ten jest również widoczny w sprawach trafiających przed sądy administracyjne.

W przypadku usług niematerialnych ustalenie po czasie, czy dane świadczenie rzeczywiście zostało wykonane i jaki był jego zakres, bywa znacznie trudniejsze niż przy dostawie towarów. Samochód, maszyna czy określona partia towaru pozostawiają zazwyczaj materialny ślad, który można zweryfikować. Przy usługach doradczych, zarządczych, reklamowych czy badania rynku sytuacja jest bardziej skomplikowana. Sama faktura nie przesądza jeszcze o tym, że usługa rzeczywiście została wykonana w deklarowanym zakresie.

Założenie stojące za projektowanymi zmianami jest więc dość czytelne – skoro określone usługi są wykorzystywane w schematach prowadzących do nieuprawnionego odliczenia VAT, zwiększenie ryzyka również po stronie nabywcy ma ograniczyć skalę takich nadużyć.

Co zmiana oznacza dla nabywców?

Nowelizacja nie oznacza, że przedsiębiorca kupujący usługę księgową, informatyczną czy doradczą będzie automatycznie odpowiadał za każdy VAT nierozliczony przez usługodawcę. Nadal konieczne będzie spełnienie przesłanek wynikających z art. 105a ustawy o VAT, w szczególności wykazanie, że nabywca wiedział albo miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że podatek nie zostanie rozliczony.

Zmieni się natomiast zakres transakcji, przy których takie ryzyko w ogóle może się pojawić. Po wejściu w życie nowych regulacji odpowiedzialność solidarna może dotyczyć usług kupowanych na co dzień przez bardzo szeroką grupę przedsiębiorców. Większego znaczenia może więc nabrać nie tylko sam wybór kontrahenta, ale również jego weryfikacja oraz bieżąca ocena okoliczności współpracy.

Planowane zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r., jednak ich ostateczny kształt nie jest jeszcze przesądzony. Na obecnym etapie warto więc przede wszystkim śledzić dalszy przebieg prac legislacyjnych, szczególnie jeżeli firma regularnie nabywa usługi, które mają znaleźć się w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT.

bio: Szymon Seweryn