Wyrok Trybunały Konstytucyjnego otworzył drogę do dochodzenia roszczeń od przedsiębiorstw przesyłowych

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2025 r. sygn. akt P 10/16 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż wykładnia przepisów kodeksu cywilnego (art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c.) w sposób, który umożliwia nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie przepisów dotyczących służebności przesyłu, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu są niezgodne z Konstytucją.

Istota problemu

Aby jednak zrozumieć istotę problemu, w pierwszej kolejności należy wskazać, że urządzeniami przesyłowymi są urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

Instytucja służebności przesyłu (obciążenia nieruchomości urządzeniem przesyłowym), a tym samym zasiedzenia służebności przesyłu, została wprowadzona do kodeksu cywilnego w 2008 r.

Dla przypomnienia warto dodać, że do zasiedzenia niezbędne jest posiadanie samoistne (tj. zachowywanie się jak właściciel) przez okres 20 lat (przy dobrej wierze) lub 30 lat (przy złej wierze).

Przez wiele lat Sąd Najwyższy stał na stanowisku, że możliwe jest zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, dzięki czemu możliwe było stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu nawet gdy bieg zasiedzenia rozpoczął się przed 2008 r. (czyli przed wprowadzeniem służebności przesyłu do kodeksu cywilnego). Jednak od kilku lat w orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa (choć nie jest to jednolita linia orzecznicza) stanowisko, że wyżej przedstawiona koncepcja jest błędna – „Przyjęcie istnienia w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 1965 r. do 2 sierpnia 2008 r. służebności „o treści odpowiadającej służebności przesyłu”, oraz doliczenie czasu posiadania takiej służebności do czasu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu, narusza zakaz działania prawa wstecz wyrażony m.in. w art. 3 k.c. Oznacza to, że przed nowelizacją Kodeksu cywilnego wprowadzającą służebność przesyłu nie mógł biec termin zasiedzenia prawa odpowiadającego treściowo tej służebności.” (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5.02.2025 r., sygn. akt: II CSKP 2313/22).

Teraz kwestię tę rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że dotychczasowe orzeczenia Sądów stwierdzające zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.

Co ciekawe, postanowieniem z dnia 13 lutego 2025 r. sprawa ta została przekazana do rozpoznawania przez powiększony skład Sądu Najwyższego, a zatem w przyszłości również ta instytucja wypowie się na temat możliwości zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.

Jakie są konsekwencje tego wyroku?

Właściciele nieruchomości, na których posadowione są urządzenia przesyłowe mogą domagać się:

• Odpłatnego ustanowienia służebności przesyłu, bez obawy, że Sąd uzna, iż w danym przypadku doszło do zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu;
• Wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe- za okres minionych 3 lub 6 lat w zależności od konkretnego przypadku;
• Wznowienia postępowania, w przypadku gdy w okresie minionych 10 lat orzeczono o zasiedzeniu służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Należy jednak pamiętać, że termin na termin na złożenie do Sądu skargi o wznowienie postępowania upływa 2 marca 2026 r. Jednocześnie wymaga zaznaczenia, że w orzecznictwie występują spory dotyczące dopuszczalności wznowienia postępowania w takich przypadkach.