Skutki podatkowe darowizn w formie środków pieniężnych oraz papierów wartościowych od dzieci po odziedziczeniu spadku

Sytuacja śmierci jednego z rodziców, poza jej osobistym wymiarem, często rodzi szereg wątpliwości w zakresie podatków. Dotyczy to w szczególności przypadków, w których w skład spadku wchodzą nie tylko nieruchomości, lecz także różnego rodzaju aktywa finansowe, takie jak środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, lokatach, obligacjach czy w funduszach inwestycyjnych. W tej sytuacji pojawia się pytanie, czy dzieci mogą przekazać odziedziczony majątek drugiemu rodzicowi, aby skuteczniej można było nim zarządzać?

W odpowiedzi na to pytanie pomaga interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 2 kwietnia 2026 r. o sygn. 0111-KDIB2-2.4015.26.2026.1.PB

Zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn

Przepisy ustawy o podatku od spadku i darowizn (dalej: „ustawa”), nie definiują pojęcia darowizny. To sprawia, że analizując problemy z tego obszaru, należy odwołać się do kodeksu cywilnego. Tam art. 888 §1 wskazuje wprost: Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Darowizna polega na nieodpłatnym przesunięciu jakiegoś dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. Drugi wymieniony nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę. W tej sytuacji obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy, który przysporzył rzecz czy prawa majątkowe.

Zwolnienie przewidziane w art. 4a ust. 1 ustawy polega na całkowitym zwolnieniu z podatku nabycia majątku przez najbliższych członków rodziny, tzw. „grupę zerową”. Do tej grupy zalicza się m.in. małżonka, dzieci, wnuki, rodziców, dziadków, rodzeństwo, pasierbów, ojczyma i macochę. Warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest zgłoszenie nabycia majątku do właściwego urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (np. od otrzymania darowizny lub uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku). W przypadku darowizn pieniężnych konieczne jest dodatkowo udokumentowanie ich przekazania, np. przelewem bankowym lub przekazem pocztowym. Niespełnienie tych warunków powoduje utratę prawa do zwolnienia i opodatkowanie na zasadach ogólnych.

Darowizna w formie środków pieniężnych

W przypadku darowizny środków pieniężnych warunkiem skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn jest odpowiednie udokumentowanie ich otrzymania. Co do zasady, następuje to poprzez wykazanie przekazania środków na rachunek bankowy nabywcy, rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub za pośrednictwem przekazu pocztowego.

Należy jednak wskazać, że w sytuacji, gdy środki pieniężne w chwili dokonania darowizny znajdują się już na rachunku bankowym obdarowanego, w szczególności gdy rachunek ten miał wcześniej charakter wspólny, nie zachodzi konieczność dokonywania dodatkowych operacji finansowych w celu spełnienia warunku dokumentacyjnego. W takim przypadku możliwe jest wykazanie otrzymania środków na podstawie historii rachunku lub innych dowodów potwierdzających ich pochodzenie.

W konsekwencji, spełnienie warunku udokumentowania nie wymaga w takich okolicznościach dokonywania przelewów wyłącznie w celu formalnego potwierdzenia darowizny.

Natomiast, gdy po nabyciu spadku dzieci zamierzają przekazać matce środki pieniężne w drodze darowizny, skorzystanie ze zwolnienia podatkowego jest uzależnione od właściwego udokumentowania przekazania tych środków. Oznacza to, że pieniądze powinny zostać przekazane na rachunek bankowy obdarowanej (lub za pośrednictwem przekazu pocztowego), tak aby możliwe było wykazanie ich rzeczywistego transferu od darczyńców.

Darowizna w formie obligacji czy tytułów uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym

Jeżeli w skład majątku będącego przedmiotem darowizny wchodzą obligacje oraz tytuły uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, należy uznać, że przedmiotem darowizny są papiery wartościowe oraz inne prawa majątkowe, a nie środki pieniężne, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi.

W takiej sytuacji nie znajduje zastosowania wymóg udokumentowania darowizny poprzez przekazanie środków pieniężnych na rachunek bankowy obdarowanego, który przewidziany jest dla darowizn pieniężnych.

Oznacza to, że możliwość skorzystania ze zwolnienia określonego w art. 4a ustawy uzależniona jest wyłącznie od spełnienia pozostałych warunków ustawowych, w szczególności od dokonania zgłoszenia nabycia właściwemu organowi podatkowemu.

Zgłoszenia należy dokonać w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego na formularzu SD-Z2, co pozwala na skorzystanie z pełnego zwolnienia z opodatkowania.

Podsumowanie

Na etapie dziedziczenia nie znajduje zastosowania wymóg udokumentowania przekazania środków pieniężnych przelewem, ponieważ nie dochodzi jeszcze do darowizny, lecz do nabycia w drodze spadku. Odmiennie sytuacja kształtuje się w przypadku późniejszego rozporządzenia odziedziczonym majątkiem między spadkobiercami. Jeżeli przedmiotem darowizny są obligacje lub tytuły uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, jako prawa majątkowe niebędące środkami pieniężnymi, nie znajduje zastosowania obowiązek dokumentowania przekazania przelewem i dla skorzystania ze zwolnienia wystarczające jest zgłoszenie SD-Z2. Natomiast w przypadku darowizny środków pieniężnych zastosowanie znajduje art. 4a ust. 1 pkt 2 Ustawa o podatku od spadków i darowizn, który w sposób bezwzględny uzależnia zwolnienie podatkowe od udokumentowania ich przekazania na rachunek obdarowanego. W konsekwencji środki pieniężne odziedziczone przez dzieci muszą zostać im przypisane, a następnie przekazane matce w formie przelewu lub przekazu pocztowego, aby możliwe było skorzystanie ze zwolnienia.