Kolejność czynności przy dobrowolnym umorzeniu udziałów

Przepisy Kodeksu spółek handlowych regulują podstawowe warunki dobrowolnego umorzenia udziałów, nie określają jednak w sposób wyczerpujący kolejności czynności, które powinny zostać podjęte w celu jego przeprowadzenia. W szczególności z przepisów tych nie wynika jednoznacznie, czy uchwała wspólników powinna poprzedzać nabycie udziałów przez spółkę, czy też może zostać podjęta dopiero po ich nabyciu w celu umorzenia.

Brak szczegółowej regulacji powoduje, że  przedstawiane są różne warianty przebiegu procedury umorzeniowej. Zgodnie z jednym z nich proces powinien zostać zainicjowany uchwałą wspólników określającą podstawę i warunki planowanego umorzenia. Następnie spółka nabywa od wspólnika udziały przeznaczone do umorzenia, a po ich nabyciu podejmowana jest właściwa uchwała o umorzeniu.

Możliwe jest również przyjęcie konstrukcji, w której wspólnicy już na początku podejmują uchwałę w przedmiocie umorzenia udziałów, natomiast jej skuteczność zostaje uzależniona od późniejszego nabycia tych udziałów przez spółkę.

Czy nabycie udziałów powinno zostać poprzedzone uchwałą wspólników?

Chociaż przepisy Kodeksu spółek handlowych nie przewidują wprost obowiązku podjęcia odrębnej uchwały poprzedzającej nabycie przez spółkę udziałów własnych w celu ich umorzenia, za przyjęciem takiej kolejności przemawiają względy wynikające zarówno z konstrukcji dobrowolnego umorzenia udziałów, jak i z zasad odpowiedzialności członków zarządu.

Dobrowolne umorzenie udziałów wymaga bowiem decyzji wspólników. Z tego względu zasadne jest, aby zarząd, przystępując do nabycia udziałów własnych w celu ich umorzenia, dysponował uprzednią uchwałą wspólników stanowiącą podstawę do podjęcia dalszych czynności.

Jak może wyglądać procedura umorzenia?

W konsekwencji za uzasadnione należy uznać rozwiązanie, w którym nabycie przez spółkę udziałów przeznaczonych do dobrowolnego umorzenia jest poprzedzone uchwałą wspólników.

Uchwała ta może przy tym zostać skonstruowana na dwa sposoby. Po pierwsze, może jedynie inicjować procedurę umorzenia oraz określać jej podstawowe warunki. W takim przypadku po nabyciu udziałów przez spółkę konieczne będzie podjęcie kolejnej uchwały, której przedmiotem będzie ich umorzenie.

Po drugie, możliwe jest podjęcie już na początku uchwały w przedmiocie umorzenia udziałów, której skuteczność zostanie odpowiednio powiązana z późniejszym nabyciem tych udziałów przez spółkę. Pozwala to ograniczyć liczbę czynności organów spółki, a jednocześnie zapewnić, że zarząd dokonuje nabycia udziałów na podstawie uprzedniej decyzji wspólników. Wybór właściwego wariantu powinien każdorazowo uwzględniać postanowienia umowy spółki, sposób finansowania umorzenia oraz to, czy umorzenie wiąże się z obniżeniem kapitału zakładowego.

Bio: dr Dominik Mizerski