Istotne dla dłużników i wierzycieli zmiany w prawie restrukturyzacyjnym – spóźniona implementacja tzw. „dyrektywy drugiej szansy’’ staje się faktem

Wszystko wskazuje na to, że (wreszcie) w polskim porządku prawnym zagoszczą – a przynajmniej w znacznej części, przepisy tzw. Dyrektywy drugiej szansy[1], których termin na implementacje do krajowego ustawodawstwa minął zaledwie w … lipcu 2022 r.

Obecnie ustawa implementująca znajduje się w podpisie Prezydenta i należy oczekiwać, że niebawem – po 14 dniowym vacatio legis zacznie obowiązywać.

Bez wątpienia wprowadza ona kluczowe, o ile nierewolucyjne zmiany w prawie restrukturyzacyjnym i to zarówno z punktu widzenia dłużnika jak i jego wierzycieli.

Jakie więc są najistotniejsze zmiany? Spieszę z informacją.

• Wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo (m.in. poprzez hipotekę; zastaw; zastaw rejestrowy; przewłaszczenie na zabezpieczenie) zostaną objęci układem – zaznaczyć należy, iż dotychczas objęcie ich układem było uwarunkowane uzyskaniem ich zgody lub zaproponowaniem im przez dłużnika w ramach układu 100% zaspokojenia wierzytelności.
• W toku postępowania dochodziło będzie do sporządzenia dokumentu – testu zaspokojenia, który to będzie miał za zadanie przede wszystkim ułatwić wierzycielom racjonalną ocenę czy głosować ,,za’’ czy też ,,przeciw’’ układowi.

A co ów test będzie zawierał?  Wycenę przedsiębiorstwa dłużnika w kilku wariantach (kontynuacji działalności; sprzedaż przedsiębiorstwa dłużnika w całości; sprzedaż poszczególnych składników majątku przedsiębiorstwa). Nadto test będzie obejmował informację o przewidywanym stopniu zaspokojenia wierzycieli w ramach postępowania upadłościowego oraz co kluczowe: ocenę czy wierzytelności objęte układem będą zaspokojone w wyższym stopniu w przypadku zawarcia i wykonania układu czy też w postępowaniu upadłościowym.

• Mechanizm warunkujący przyjęcie układu w sytuacji, gdy nie został on przegłosowany w każdej spośród grup wierzycieli zostanie istotnie zmodyfikowany, a zdaniem autora – także skomplikowany.

Bardzo chciałbym w tym miejscu nie rozwodzić się nad jego kształtem, aby nie zaburzać czytelności przekazu, ale aby w pełni nakreślić jego ideę niestety niezbędne jest niemalże literalne przytoczenie regulacji stanowiącej, iż w powyższym przypadku: układ będzie uznany za przyjęty, gdy zagłosują za nim wierzyciele mający łącznie połowę sumy wierzytelności uczestniczących w głosowaniu, a jednocześnie za układem głosowała większość grup wierzycieli, w tym co najmniej:

• jedna grupa wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo lub wierzycieli uprzywilejowanych

lub

• jedna grupa wierzycieli należąca do tych kategorii wierzycieli, którzy w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego otrzymaliby jakiekolwiek zaspokojenie przy zastosowaniu wyceny zakładającej kontynuację działalności przedsiębiorstwa dłużnika;

i zarazem – w sytuacji, gdy wedle postanowień układu wierzyciele z grupy o niższym stopniu zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym otrzymać mają w drodze układu jakiekolwiek zaspokojenie, to wierzyciele z grup o wyższym stopniu zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym, które wypowiedziały się przeciw przyjęciu układu, uzyskają w drodze układu pełne zaspokojenie w terminie określonym w układzie.

Konia z rzędem dla tego, kto po pierwszej lekturze powyższych warunków będzie w stanie je w pełni przyswoić. Na ocenę funkcjonowania tej regulacji naturalnie przyjdzie jeszcze czas, niemniej na dzień dzisiejszy w odczuciu autora może ona paradoksalnie ułatwić przyjmowanie układów, jednakże przy jednoczesnym utrudnieniu ,,zaprojektowania’’ grup wierzycieli oraz propozycji układowych w toku postępowania tak aby zmaksymalizować szanse na przyjęcie układu na wypadek, gdyby nie uzyskał on aprobaty w każdej z grup wierzycieli. Tym samym czyni to położenie dłużnika w ramach postępowania – co do zasady, mniej dogodnym.

• Sąd zobligowany będzie do odmowy zatwierdzenia układu w przypadku, gdyby wierzyciel głosujący przeciwko układowi i składający zastrzeżenia znalazł się wskutek realizacji układu w gorszym położeniu aniżeli wskutek przeprowadzenia postępowania upadłościowego lub postępowania egzekucyjnego lub też sytuacji brak przyjęcia układu.

Uznać należy, iż przesłanka ta jest istotnie bardziej zobiektywizowana, aniżeli dotychczas obowiązująca przesłanka w postaci ,,rażąco krzywdzących dla wierzycieli warunków układu’’.

• Zaistnieje możliwość złożenia przez uczestników postępowania zastrzeżeń co do kluczowych dokumentów sporządzanych obligatoryjnie przez nadzorcę układu/ nadzorcę/ zarządcę w ramach postępowań (m.in. spis wierzytelności; spis wierzytelności spornych; test prywatnego wierzyciela; plan restrukturyzacyjny; test zaspokojenia).

Regulacja ta bez wątpienia może przyczynić się do uniknięcia kwestionowania dokumentów na dalszym etapie postępowania, co często jest efektem nieporozumień na linii nadzorca/ zarządca – wierzyciele, a w konsekwencji niejednokrotnie przyczynia się do niepotrzebnego wydłużenia toku postępowania i zmniejsza szanse na porozumienie na linii dłużnik – wierzyciele.

• Dojdzie do wskazania wprost przypadków umorzenia postępowania o zatwierdzenie układu – m.in. w przypadku złożenia przez dłużnika do akt oświadczenia o rezygnacji z dalszego prowadzenia postępowania oraz w sytuacji, gdy w terminie czterech miesięcy od dnia dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego nie wpłynie do sądu wniosek o zatwierdzenie układu.

Doprecyzowanie to jest wysoce pożądane, gdyż w praktyce często ,,martwe’’’ postępowania widniały ze statusem ,,w toku’’ w Krajowym Rejestrze Zadłużonych – czego przyczyną było nie tylko gapiostwo podmiotów je prowadzących, ale także brak jednoznacznej regulacji ustawowej, kiedy należy uznać postępowanie o zatwierdzenie układu za umorzone.

• Rozszerzenie ochrony dłużnika przed wypowiedzeniem umów najmu i dzierżawy nieruchomości, w której prowadzi przedsiębiorstwo oraz umów finansujących jego działalność (pożyczki; kredyty), a także umów kluczowych dla prowadzonej przez niego działalności – już od momentu obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Sądowym informacji o złożeniu wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.

Pomimo przekonania autora, co do słuszności wprowadzanej zmiany, to zauważyć należy, iż w skrajnych przypadkach rodzi to ryzyko składania wniosków o otwarcie postępowań obarczonych brakami formalnymi wyłącznie po to, aby blokować rozwiązanie rzeczonych umów przez możliwie jak najdłuższy czas, ze szkodą dla wierzycieli.

• Wskazanie wprost, iż nie można ogłosić upadłości w okresie od dnia obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Bez wątpienia usuwa to niepewność po stronie dłużników co do tego czy sąd upadłościowy będzie równolegle procedował złożony przez dłużnika (z reguły ostrożnościowa –  celem uniknięcia odpowiedzialności członków zarządu spółki kapitałowej za zobowiązania zarządzanego podmiotu)  wniosek o ogłoszenie upadłości, co teoretycznie mogłoby unicestwić już na starcie cel rozpoczętego postępowania o zatwierdzenie układu, bo zamiast oczekiwanego układu dłużnik otrzymuje… upadłość swojego biznesu.  Przepis ten stanowi w istocie usankcjonowanie ze wszech miar słusznej praktyki sądów upadłościowych, które wstrzymywały się z rozpoznaniem wniosków o ogłoszenie upadłości w przypadku jednoczesnego zainicjowania postępowania o zatwierdzenie układu.

Niewątpliwie praktyka organów postępowania przyniesie wnioski do oceny nowelizacji, choć myślę, że już na starcie można ocenić ją zasadniczo pozytywnie – jednak nie bez sygnalizowanych powyżej mankamentów.

Co zarazem kluczowe: kilka wartościowych mechanizmów zawartych w Dyrektywie drugiej szansy zostało niesłusznie pominiętych przez polskiego ustawodawcę. O jakich mechanizmach mowa? Zachęcam do lektury odrębnego wpisu w tym przedmiocie, który zamieszczę już niebawem.

[1] Dyrektywa parlamentu europejskiego i rady (UE) 2019/1023 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ram restrukturyzacji zapobiegawczej, umorzenia długów i zakazów prowadzenia działalności oraz w sprawie środków zwiększających skuteczność postępowań dotyczących restrukturyzacji, niewypłacalności i umorzenia długów, a także zmieniająca dyrektywę (UE) 2017/1132 (dyrektywa o restrukturyzacji i upadłości)