Kto reprezentuje fundację rodzinną?

Wybór fundacji rodzinnej dla zabezpieczenia majątku rodzinnego i ułatwienia jego sukcesji staje się z miesiąca na miesiąc coraz bardziej popularną opcją dla Polaków. Po zawiązaniu fundacji rodzinnej przez fundatora, przez określony czas, aż do zarejestrowania w Rejestrze Fundacji Rodzinnych, fundacja funkcjonuje jako fundacja rodzinna w organizacji. Przez cały ten okres pojawiają się na gruncie przepisów ustawy o fundacji rodzinnej wątpliwości co do tego, kto rzeczywiście powinien reprezentować fundację rodzinną – Fundator, czy też powołany Zarząd.

Fundacja rodzinna w organizacji – zasady reprezentacji

Jak wspomniano na wstępie, po zawiązaniu fundacji rodzinnej powstaje fundacja rodzinna w organizacji. Punktem wyjścia do określenia kto powinien reprezentować taką fundację rodzinną jest art. 23 ustawy o fundacji rodzinnej, zgodnie z którym fundację rodzinną w organizacji reprezentuje przede wszystkim fundator albo pełnomocnik ustanowiony przez fundatora. Uprawnienie fundatora ma charakter bardzo szeroki i obejmuje wszelkie czynności sądowe i pozasądowe. Jeżeli fundatorów jest kilku, co do zasady działają oni łącznie, chyba że statut przewiduje odmienny sposób reprezentacji.

Fundator może również ustanowić pełnomocnika, który będzie działał w imieniu fundacji rodzinnej w organizacji. Pełnomocnictwo może mieć charakter ogólny, rodzajowy – do czynności prawnych określonego rodzaju lub szczególny – do dokonania konkretnej czynności  i wygasa najpóźniej z chwilą wpisu fundacji do rejestru.

Rola zarządu przed wpisem do rejestru

Choć powołanie zarządu jest jednym z warunków utworzenia fundacji rodzinnej, jego kompetencje w zakresie reprezentacji fundacji rodzinnej przed wpisem do Rejestru Fundacji Rodzinnych są ograniczone. Co do zasady zarząd nie reprezentuje fundacji rodzinnej w organizacji, chyba że ustawa wyraźnie przewiduje taką kompetencję dla określonych czynności. To zaś oznacza, że zarząd fundacji rodzinnej w organizacji zasadniczo nie ma szczególnych uprawnień przyznanych mu ustawą lub statutem. Przykładem sytuacji, w których zarząd może działać za fundację rodzinną są czynności wykonywane przy likwidacji takiej fundacji.

Kompetencje zarządu po wpisie

Po wpisie fundacji rodzinnej do Rejestru Fundacji Rodzinnych sytuacja dotycząca zasad reprezentacji takiej fundacji zmienia się. Od tego momentu fundacja działa już jako pełnoprawna osoba prawna, a jej reprezentacja odbywa się na zasadach ogólnych przewidzianych przez statut fundacji rodzinnej. Uprawnienia reprezentacyjne fundatora wynikające z art. 23 ustawy o fundacji rodzinnej wraz z wpisem do rejestru wygasają.

Umowy pomiędzy fundacją rodzinną a fundatorem będącym jednocześnie członkiem zarządu

Największe kontrowersje dotyczą sytuacji, w której fundator jest jednocześnie członkiem zarządu i zawiera umowę z fundacją rodzinną w organizacji.

W doktrynie prezentowane są dwa zasadnicze stanowiska. Według pierwszego z nich, do takich umów należy stosować szczególne zasady reprezentacji przewidziane dla umów zawieranych z członkami zarządu, opisane w treści art. 63 ustawy o fundacji rodzinnej – wówczas fundacja reprezentowana jest bądź przez radę nadzorczą bądź przez pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia beneficjentów.

Drugie stanowisko, które zdaje się bardziej przekonujące, zakłada, że w okresie funkcjonowania fundacji rodzinnej w organizacji pierwszeństwo mają zasady reprezentacji wynikające z art. 23 ustawy o fundacji rodzinnej. Ochronę przed konfliktem interesów zapewniają natomiast przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące tzw. czynności „z samym sobą” (wskazane w art. 108 Kodeksu cywilnego). Brak jednoznacznej regulacji powoduje jednak, że kwestia ta nadal budzi spory interpretacyjne. Do tej pory problem ten nie został ostatecznie rozstrzygnięty.

Podsumowanie

Analiza przepisów dotyczących fundacji rodzinnej pokazuje, że ustawodawca nie rozstrzygnął jednoznacznie kilku kluczowych kwestii związanych z bieżącym funkcjonowaniem fundacji rodzinnych. Dotyczy to przede wszystkim reprezentacji fundacji w organizacji, zwłaszcza w przypadkach umów z fundatorem, który pozostaje członkiem zarządu. Dopóki kwestie te nie zostaną doprecyzowane ustawowo, uczestnicy obrotu będą musieli opierać się na wykładni przepisów i dotychczasowych poglądach doktryny.