Dopuszczalność nieformalnego zwołania zgromadzenia beneficjentów fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna stanowi stosunkowo nową instytucję, w związku z czym wiele zagadnień dotyczących jej funkcjonowania pozostaje przedmiotem dyskusji doktrynalnej. Jednym z nich jest dopuszczalność odbycia zgromadzenia beneficjentów bez formalnego zwołania. W przeciwieństwie do regulacji dotyczących np. spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, ustawa o fundacji rodzinnej nie zawiera bowiem odpowiednika art. 240 k.s.h., zgodnie z którym możliwe jest odbycie zgromadzenia wspólników pomimo wadliwości jego zwołania, jeżeli reprezentowany jest cały kapitał zakładowy, a nikt z obecnych nie zgłosi sprzeciwu co do odbycia zgromadzenia lub wniesienia poszczególnych spraw do porządku obrad. Powstaje zatem pytanie, czy brak analogicznego przepisu oznacza bezwzględną konieczność formalnego zwołania zgromadzenia beneficjentów w każdym przypadku. W niniejszym artykule przedstawiamy jednak argumenty przemawiające za dopuszczalnością odbycia zgromadzenia beneficjentów bez zachowania formalnych wymogów jego zwołania.

Cel przepisów o zwoływaniu zgromadzenia beneficjentów

Wymogi dotyczące zwołania zgromadzenia beneficjentów pełnią przede wszystkim funkcję gwarancyjną. Ich celem jest zapewnienie wszystkim beneficjentom uprawnionym do uczestnictwa w zgromadzenia beneficjentów możliwości uzyskania informacji o planowanym zgromadzeniu, przygotowania się do niego oraz wzięcia udziału w podejmowaniu uchwał.

Jeżeli jednak wszyscy uprawnieni beneficjenci są obecni na zgromadzeniu i żaden z nich nie kwestionuje sposobu jego zwołania, trudno wskazać dobro prawne, które wymagałoby dalszej ochrony poprzez uznanie takiego zgromadzenia za niedopuszczalne. Funkcja ochronna przepisów dotyczących zwołania zgromadzenia zostaje bowiem w takim przypadku zrealizowana niezależnie od dochowania formalnych wymogów proceduralnych.

Z tego względu można argumentować, że przepisy dotyczące zwoływania zgromadzenia beneficjentów powinny być oceniane przede wszystkim przez pryzmat celu, któremu służą, a nie wyłącznie formalnego zachowania przewidzianych w ustawie procedur.

Za możliwością odbycia zgromadzenia beneficjentów bez formalnego zwołania przemawia również przede wszystkim charakter praw beneficjentów. Wymogi proceduralne dotyczące zwołania zgromadzenia służą ochronie ich interesów indywidualnych. Skoro wszyscy uprawnieni beneficjenci biorą udział w zgromadzeniu i wyrażają zgodę na jego odbycie, nie sposób przyjąć, że doszło do naruszenia ich praw.

Istotny argument wynika również z porównania sytuacji beneficjentów z sytuacją wspólników spółek kapitałowych. W prawie spółek ustawodawca dopuścił możliwość sanowania wadliwie zwołanego zgromadzenia poprzez zgodę wszystkich uprawnionych uczestników. Trudno znaleźć racjonalne argumenty przemawiające za przyjęciem bardziej rygorystycznych wymogów w odniesieniu do fundacji rodzinnej, zwłaszcza że zgromadzenie beneficjentów jest organem o znacznie bardziej wewnętrznym i osobistym charakterze niż zgromadzenie wspólników spółki kapitałowej.

Dodatkowo należy zauważyć, że ustawa o fundacji rodzinnej opiera się w wielu obszarach na zasadzie autonomii woli fundatora oraz beneficjentów. Przyjęcie bezwzględnego wymogu formalnego zwołania zgromadzenia, nawet wtedy gdy wszyscy zainteresowani wyrażają zgodę na jego odbycie, prowadziłoby do nadmiernego formalizmu, trudnego do pogodzenia z funkcją fundacji rodzinnej jako instrumentu sukcesyjnego.

Jakie warunki powinny zostać spełnione?

Przyjęcie dopuszczalności nieformalnego odbycia zgromadzenia beneficjentów nie oznacza oczywiście całkowitej dowolności. Kluczowe znaczenie powinno mieć uczestnictwo wszystkich beneficjentów uprawnionych do udziału w zgromadzeniu oraz brak sprzeciwu co do jego odbycia i procedowania określonych spraw.

W praktyce dla celów dowodowych warto także zadbać o odpowiednie udokumentowanie zgody wszystkich uczestników. Może to nastąpić poprzez stosowne oświadczenie zamieszczone w protokole zgromadzenia lub w treści samej uchwały.

bio: dr Dominik Mizerski