Czy każde powstanie stosunku dominacji wymaga zawiadomienia? O zakresie zastosowania art. 6 KSH

Obowiązek zawiadomienia o powstaniu stosunku dominacji

Art. 6 KSH reguluje obowiązki informacyjne związane z powstaniem i ustaniem stosunku dominacji. Zgodnie tym przepisem spółka dominująca ma obowiązek zawiadomić spółkę kapitałową zależną o powstaniu stosunku dominacji w terminie dwóch tygodni od dnia jego powstania.

Niedochowanie tego obowiązku może wiązać się z daleko idącymi konsekwencjami. Brak zawiadomienia prowadzi bowiem do sankcji w postaci zawieszenia wykonywania prawa głosu z udziałów albo akcji spółki dominującej reprezentujących więcej niż 33% kapitału zakładowego spółki zależnej. Co więcej, uchwała podjęta z uwzględnieniem takich głosów jest nieważna, chyba że spełnia wymogi kworum oraz większości głosów również bez ich uwzględnienia.

Kiedy powstaje obowiązek zawiadomienia?

Zakres zastosowania art. 6 § 1 KSH nie ogranicza się wyłącznie do najbardziej oczywistego przypadku dominacji, czyli posiadania większości głosów na zgromadzeniu wspólników albo walnym zgromadzeniu.

Dla ustalenia istnienia stosunku dominacji należy odwołać się do art. 4 § 1 pkt 4 KSH. W konsekwencji obowiązek zawiadomienia może powstać w różnych przypadkach uzyskania pozycji dominującej przewidzianych przez ustawę. Stosunek dominacji może powstać również wtedy, gdy spółka dysponuje większością głosów w zarządzie innej spółki kapitałowej, jest uprawniona do powoływania lub odwoływania większości członków jej zarządu albo rady nadzorczej, czy też, gdy członkowie jej własnego zarządu stanowią więcej niż połowę składu zarządu innej spółki kapitałowej. Z perspektywy art. 6 KSH zasadnicze znaczenie ma bowiem skutek w postaci powstania stosunku dominacji, a nie sposób, w jaki do tego skutku doszło.

Pewne wątpliwości mogą pojawić się natomiast w przypadku zdarzeń niezależnych od działania spółki dominującej. W doktrynie wskazuje się przykładowo na sytuację, w której dominacja powstaje wskutek wygaśnięcia uprzywilejowania akcji przysługujących innemu akcjonariuszowi. W takich przypadkach prezentowany jest pogląd wiążący rozpoczęcie biegu dwutygodniowego terminu z uzyskaniem przez spółkę wiedzy o powstaniu dominacji albo z momentem, w którym przy zachowaniu należytej staranności powinna była taką wiedzę uzyskać.

Forma zawiadomienia

Art. 6 § 1 KSH nie przewiduje szczególnej formy zawiadomienia. Przyjmuje się, że ma ono charakter oświadczenia wiedzy, a nie oświadczenia woli, w związku z czym może zostać dokonane w dowolnej formie.

Z praktycznego punktu widzenia warto jednak zadbać o możliwość wykazania zarówno faktu dokonania zawiadomienia, jak i jego daty. Ma to szczególne znaczenie ze względu na konsekwencje, jakie kodeks wiąże z niewykonaniem obowiązku w ustawowym terminie.

Czy każdy podmiot dominujący podlega obowiązkowi z art. 6 KSH?

Samo powstanie relacji, która z ekonomicznego punktu widzenia odpowiada przejęciu kontroli nad spółką, nie przesądza jeszcze o powstaniu obowiązku zawiadomienia. Na gruncie ustawowym istotne jest bowiem również to, kto dokładnie tę kontrolę uzyskuje. Art. 6 KSH konsekwentnie posługuje się pojęciem „spółki dominującej”. Kontrolę nad spółką kapitałową może jednak uzyskać nie tylko inna spółka handlowa, ale również osoba fizyczna czy inna osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.

Różnica ta ma bardzo konkretne znaczenie praktyczne. Jeżeli większościowy pakiet udziałów w spółce z o.o. nabywa osoba fizyczna, uzyskanie przez nią kontroli nad spółką nie prowadzi do objęcia jej obowiązkiem przewidzianym w art. 6 § 1 KSH. Osoba fizyczna nie jest bowiem „spółką dominującą” w rozumieniu art. 4 § 1 pkt 4 KSH.

Analogiczny wniosek należy przyjąć w przypadku nabycia udziałów lub akcji przez fundację rodzinną. Fundacja rodzinna jest bowiem osobą prawną (a do czasu wpisu do rejestru fundacji rodzinnych – jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej), a nie spółką handlową, a tym samym nie wpisuje się w reżim art. 6 KSH.

Kilka słów podsumowania

Art. 6 KSH dobrze pokazuje, że podobny stan faktyczny nie zawsze prowadzi do identycznych konsekwencji prawnych. Spółka handlowa, osoba fizyczna oraz fundacja rodzinna mogą uzyskać tożsamy zakres faktycznej kontroli nad spółką kapitałową, nie oznacza to jednak, że każdy z tych podmiotów zostanie objęty takim samym obowiązkiem notyfikacyjnym.

Jak pokazuje praktyka, przy analizie powstania stosunku dominacji równie istotne jak ustalenie zakresu uzyskanej kontroli jest ustalenie statusu prawnego podmiotu, który tę kontrolę uzyskał.

Bio: Dawid Sroka