CBAM – nowe obowiązki dla importerów
CBAM długo brzmiał jak kolejny unijny skrót, który interesuje głównie producentów stali, prawników od klimatu i osoby wyjątkowo odporne na lekturę rozporządzeń. Od 2026 r. przestał być jednak wyłącznie tematem sprawozdawczym. Dla części importerów oznacza już konieczność uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego, składania rocznych deklaracji i rozliczania certyfikatów CBAM.
Nie każdy import spoza Unii Europejskiej będzie objęty tym mechanizmem. Nie każdy przedsiębiorca musi też od razu szykować się na pełne obowiązki. Właśnie dlatego przy CBAM najważniejsze są trzy pytania: co jest importowane, w jakiej ilości i przez kogo.
Czym jest CBAM?
CBAM, czyli Carbon Border Adjustment Mechanism, to unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Został wprowadzony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956.
Jego cel jest prostszy niż sama nazwa – import określonych towarów spoza Unii Europejskiej ma uwzględniać koszt emisji gazów cieplarnianych powstałych przy ich produkcji. Chodzi o ograniczenie sytuacji, w której produkcja przenoszona jest poza UE tylko dlatego, że w państwie trzecim nie ponosi podobnych kosztów klimatycznych jak w unijnym systemie EU ETS.
Od 1 października 2023 r. do końca 2025 r. trwał okres przejściowy, oparty głównie na obowiązkach sprawozdawczych. Od 1 stycznia 2026 r. CBAM wszedł w okres docelowy, zmieniony dodatkowo rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2083.
Jakich towarów dotyczy CBAM?
Mechanizm obejmuje import wybranych towarów z sektorów szczególnie emisyjnych. Aktualnie są to przede wszystkim: cement; żelazo i stal; aluminium; nawozy; energia elektryczna; wodór.
Samo przypisanie towaru do jednej z powyższych kategorii nie kończy analizy. Decydujące znaczenie mają konkretne kody CN wskazane w załączniku do rozporządzenia. Przedsiębiorca, który importuje towary z państw trzecich, powinien więc zacząć nie od ogólnej nazwy produktu, lecz od jego klasyfikacji celnej.
Kogo dotknie CBAM?
CBAM dotyczy przede wszystkim importerów towarów objętych mechanizmem oraz, w określonych przypadkach, pośrednich przedstawicieli celnych.
Od 2026 r. importerzy przekraczający określony próg importu muszą posiadać status upoważnionego zgłaszającego CBAM. W Polsce organem właściwym w sprawach przyznania, odmowy przyznania i cofnięcia tego statusu jest Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. Wniosek składa się przez rejestr CBAM, a dostęp do niego uzyskuje się za pośrednictwem PUESC.
Duże znaczenie ma wprowadzony rozporządzeniem 2025/2083 próg 50 ton masy netto rocznie. Jeżeli importer w danym roku kalendarzowym nie przekroczy łącznie 50 ton importowanych towarów CBAM, może korzystać ze zwolnienia de minimis. Próg ten dotyczy jednak łącznie towarów z sektorów żelaza i stali, aluminium, nawozów oraz cementu.
Jakie obowiązki pojawiają się od 2026 r.?
W okresie docelowym CBAM nie ogranicza się już do kwartalnych sprawozdań. Upoważniony zgłaszający CBAM powinien m.in.:
- posiadać odpowiedni status w rejestrze CBAM;
- monitorować ilość importowanych towarów objętych mechanizmem;
- ustalać emisje wbudowane w importowane towary;
- składać roczną deklarację CBAM;
- rozliczać odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM.
Roczna deklaracja CBAM jest składana do 30 września roku następującego po roku importu. Po raz pierwszy termin ten przypadnie w 2027 r. i będzie dotyczył importu z 2026 r. Do tego samego dnia upoważniony zgłaszający CBAM będzie musiał przekazać do umorzenia odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM.
Co powinni sprawdzić przedsiębiorcy?
Przedsiębiorcy importujący towary spoza UE powinni w pierwszej kolejności ustalić:
- czy importowane towary mieszczą się w kodach CN objętych CBAM;
- z jakiego państwa pochodzą towary;
- czy potrzebny jest status upoważnionego zgłaszającego CBAM;
- kto w danym modelu importu występuje jako importer albo pośredni przedstawiciel celny.
CBAM nie dotknie wszystkich przedsiębiorców w jednakowym stopniu. Dla części firm będzie jedynie tematem do monitorowania. Dla innych stanie się stałym elementem compliance, zakupów, logistyki i kalkulacji marży.
Opracowano na podstawie: CBAM. Kogo dotknie? – Kancelaria SZiP