Bezpieczeństwo w ruchu drogowym – zmiany w Kodeksie karnym

Nowelizacja zmierza do zwiększenia bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego poprzez wzmocnienie reakcji prawnokarnej na zachowania, które ustawodawca kwalifikuje jako szczególnie niebezpieczne. Zmiany obejmują w szczególności wprowadzenie nowych typów czynów zabronionych, zaostrzenie odpowiedzialności za rażąco niebezpieczną (brawurową) jazdę oraz surowsze sankcje wobec osób naruszających sądowe zakazy prowadzenia pojazdów. Jednym z kluczowych założeń nowelizacji jest eliminowanie z ruchu drogowego sprawców wielokrotnie łamiących zakaz prowadzenia pojazdów. Jednocześnie nowelizacja modyfikuje zasady orzekania zakazu prowadzenia pojazdów oraz przepadku pojazdu.

Nowy typ czynu zabronionego

Ustawodawca wprowadził nowy typ czynu zabronionego, penalizując zachowanie polegające na organizowaniu lub prowadzeniu nielegalnego wyścigu pojazdów mechanicznych albo na uczestniczeniu w takim wyścigu jako prowadzący pojazd mechaniczny (art. 178c k.k.). Czyn ten będzie zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Karalne będzie również przygotowanie do popełnienia tego przestępstwa, zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.

Jednocześnie wprowadzono definicję legalną  „nielegalnego wyścigu pojazdów mechanicznych” (art. 115 § 26 k.k.), zgodnie z którą:

„Nielegalnym wyścigiem pojazdów mechanicznych jest:

1) rywalizacja kierujących co najmniej dwoma pojazdami mechanicznymi w ruchu lądowym, 
w szczególności z zamiarem pokonania odcinka drogi w jak najkrótszym czasie, z naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym lub

2) celowe wprowadzenie pojazdu mechanicznego w poślizg lub celowe doprowadzenie do utraty styczności z nawierzchnią chociażby jednego z kół pojazdu mechanicznego, wykonane w trakcie spotkania zorganizowanego na otwartej lub ogólnodostępnej przestrzeni

– odbywające się bez wymaganego zezwolenia.„.

Dodano również art. 178d k.k., penalizujący prowadzenie pojazdu mechanicznego z rażącym przekroczeniem prędkości oraz przy rażącym naruszeniu innych zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, jeżeli sprawca naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 k.k. (ciężki uszczerbek na zdrowiu) albo w art. 157 § 1 k.k. (naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia). Czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności  od 3 miesięcy do lat 5.

Zaostrzenie kar

Kolejna istotna zmiana dotyczy przestępstwa spowodowania wypadku komunikacyjnego. W art. 177 k.k. dodano § 2a (typ kwalifikowany), zgodnie z którym, jeżeli sprawca czynu określonego w § 2 dopuścił się go uczestnicząc w nielegalnym wyścigu pojazdów mechanicznych, w warunkach określonych w art. 178d k.k., albo w czasie obowiązywania wobec niego zakazu prowadzenia pojazdów, czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Nowelizacja zakłada również zaostrzenie kar wobec sprawców przestępstw określonych w art. 177 § 2a k.k., art. 178c § 1 pkt 2 k.k. i art. 178d k.k., jeżeli sprawca dopuścił się popełnienia czynu znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, zbiegł z miejsca zdarzenia albo spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający po popełnieniu czynu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ badaniu w celu ustalenia w organizmie zawartości alkoholu lub obecności środka odurzającego.  W takim wypadku sąd orzeka karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę do górnej granicy tego zagrożenia zwiększonego o połowę. Jeżeli następstwem wypadku jest ciężki uszczerbek na zdrowiu innej osoby, sąd orzeka karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata oraz do dwukrotności górnej granicy ustawowego zagrożenia; natomiast jeżeli następstwem jest śmierć człowieka, sąd orzeka karę pozbawienia wolności nie niższą niż 5 lat oraz do 20 lat pozbawienia wolności (art. 178 § 1a k.k.).

Równolegle ustawodawca wzmacnia instrumenty mające charakter eliminacyjny i prewencyjny. Rozszerzono przypadki orzekania obligatoryjnego oraz dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów   (art. 42 § 1a oraz art. 42 § 3 k.k.).

Katalog przestępstw w wypadku których sąd obligatoryjnie orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych został poszerzony o sprawców przestępstw: z art. 177 § 2a k.k., art. 178c § 1 pkt 2 k.k. i art. 178d k.k. W stosunku do sprawców tych czynów sąd będzie orzekał świadczenie pieniężne wymienione na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 złotych (art. 43a § 2 k.k.).

Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów – rozszerzenie katalogu sprawców

Ponadto, rozszerzony zostanie katalog sprawców, wobec których sąd obligatoryjnie orzekać będzie dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych o sprawców przestępstwa z art. 244 k.k., polegającego na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dotyczyć będzie również sprawcy przestępstwa określonego w art. 177 § 2a k.k., który w czasie jego popełnienia „był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, lub po takim zdarzeniu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ badaniu w celu ustalenia zawartości alkoholu lub środka odurzającego w organizmie, spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.” (art. 42 § 3 k.k.).

Dodatkowo sprawca przestępstwa określonego w art. 244 k.k. (jeżeli czyn polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych), będzie obciążony obowiązkiem zapłaty świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 10000 złotych (art. 43a § 3 k.k.).

Przepadek pojazdu

Nowelizacja zakłada również istotne zmiany w zakresie orzekania przepadku pojazdu (art. 44b k.k.), określając w jakich przypadkach sąd będzie mógł fakultatywnie orzec przepadek pojazdu mechanicznego (§ 1), a w jakich orzeczenie przepadku będzie obligatoryjne (§ 1a). Istotna pozostaje granica zawartości alkoholu w organizmie sprawcy – co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadząca do takiego stężenia. W przypadku stwierdzenia takiej zawartości alkoholu, sąd będzie zobligowany do orzeczenia przepadku pojazdu. Jedynie wyjątkowo sąd będzie mógł nie orzekać przepadku, gdy będzie to uzasadnione szczególnymi okolicznościami. Co ważne, uchylono regulacje dotyczące przepadku równowartości pojazdu w sytuacji, gdy pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy. Zgodnie z nowym art. 44b § 5 k.k.:

„§ 5. Przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się, jeżeli:

• w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy;
• orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego nie jest możliwe lub celowe, w szczególności 
  z uwagi na jego zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie.”

W takich przypadkach sąd orzeka (gdy zachodzi przesłanka z § 5 pkt 1) albo może orzec (gdy zachodzi przesłanka z § 5 pkt 2) nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5 000 do 500 000 zł (art. 44b § 6 k.k.).

Ograniczenie stosowania zawieszenia wykonania kary

Jednocześnie ograniczono możliwość warunkowego zawieszenia wykonania kary wobec sprawców czynów określonych w art. 173 § 1 lub 3 k.k., art. 177 § 1-2a k.k. lub art. 355 § 1 lub 2 k.k., jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy wynosi co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadzi do takiego stężenia, bądź jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa sprawcę obowiązywał zakaz prowadzenia pojazdów (art. 69 § 4 k.k.). W stosunku do tych sprawców sąd będzie mógł warunkowo zawiesić wykonanie kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach.