Fundacja rodzinna – na horyzoncie istotne zmiany

Planowane zmiany od 2026 r.

29 sierpnia 2025 roku opublikowany został projekt zmian w ustawie CIT, który zakłada istotne zmiany względem fundacji rodzinnej. Dotyczyć one będą karencji przy sprzedaży majątku (tzw. lock-up), reżimu CFC, opodatkowania struktur transparentnych podatkowo oraz najmu krótkoterminowego.

Wcześniej, w dniu 8 sierpnia 2025 r. Minister Finansów, w trakcie briefingu poprzedzającego ww. publikację, wskazał, że „(…)  zmiany nie są wymierzone w uczciwie działające fundacje. Przeciwnie, mają służyć tym, którzy korzystają z tego narzędzia zgodnie z jego przeznaczeniem. To zmiany punktowe, racjonalne i proporcjonalne. Nie możemy dopuścić, by pojedyncze przypadki zniechęciły dziesiątki czy setki uczciwych rodzin do korzystania z tej formy prawnej. Dlatego działamy i budujemy rozwiązania nie jednostronnie a w dialogu z przedstawicielami firm rodzinnych.”

Czy aby na pewno zmiany te nie uderzą w uczciwie działające fundację, które stanowią przecież istotną większość wszystkich fundacji? Można mieć co do tego wątpliwości. Poniżej przedstawimy szczegóły planowanej nowelizacji.

Okres karencji przy sprzedaży majątku (3 letni lock-up) działający wstecz.

Pierwsza z planowanych modyfikacji obecnych przepisów to wprowadzenie karencji przy korzystaniu ze zwolnienia podatkowego od dochodów ze sprzedaży mienia wniesionego, przekazanego nieodpłatnie lub nabytego przez fundację rodzinną od podmiotów powiązanych. Jest to tzw. lock-up, który z godnie z opublikowanym projektem wynosić ma 36 miesięcy (3 lata) liczone od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło to wniesienie, przekazanie lub nabycie.

To co w przypadku budzi dodatkowe kontrowersje i obawy to fakt, że przepisy w zakresie karencji obowiązywały będą wstecz, bo jak wskazuje projekt nowelizacji przepisy te stosuje się także do mienia wniesionego lub przekazanego nieodpłatnie do fundacji rodzinnej lub nabytego przez fundację rodzinną od podmiotu powiązanego po dniu 31 sierpnia 2025 r.

W praktyce termin karencji zbycia majątku przez fundację rodzinną z pewnością wyniesie ponad 3 lata, ponieważ przykładowo w przypadku mienia wniesionego w sierpniu 2025 r. 3 letni okres karencji zacznie biec od 1 stycznia 2026 r. Wyniesie on zatem w rzeczywistości 3,5 roku. W skrajnych przypadkach może on wynieść 4 lata.

Zaproponowana karencja obejmować ma różnorakie kategorie aktywów relokowanych od podmiotów powiązanych do fundacji. Nie dotyczy wyłącznie praw udziałowych, ale również nieruchomości, obligacji, certyfikatów funduszy czy też dzieł sztuki. Należy zwrócić uwagę, że nowelizacja odnosi się też do aktywów, które fundacja rodzinna kupiłaby od podmiotu powiązanego za cenę rynkową, a potem doszłoby do wzrostu wartości, gdy właścicielem będzie już fundacja. Trzeba też podkreślić, że okres 3 lat liczony będzie od końca roku, w którym miała miejsce relokacja, co w praktyce oznacza nieco dłuższy realny okres karencji.

Najem krótkoterminowy

Od 2026 r. fundacje rodzinne będą zmuszone płacić podatek dochodów uzyskanych z najmu krótkoterminowego, świadczenia usług zakwaterowania oraz wynajmu na cele działalności gospodarczej lub komercyjnej. Wcześniejsze zwolnienie dotyczyć będzie teraz wyłącznie najmu długoterminowego. Warto tu zwrócić także uwagę na zastosowany tu mechanizm odwróconego ciężaru dowodu. Oznacza to, że w przypadku ewentualnego postępowania podatkowego, inaczej niż w standardowym przypadku, to fundacja rodzinna będzie musiała udowodnić, że dany najem nie należy do kategorii najmu objętego obowiązkiem podatkowym.

CFC i „Exit tax”

Projekt ustawy przewiduje, objęcie fundacji rodzinnych przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC). Są to podmioty zagraniczne, nad którymi kontrolę sprawuje polski podatnik. Dochód z nich uzyskany ( przez podatnika ) podlega opodatkowaniu w Polsce – według stawki 19% PIT lub CIT. Ma to na celu wyrównanie poziomu opodatkowania do wysokości obowiązującej w naszym kraju.

Jeśli nowelizacja wejdzie w życie to fundacje rodzinne będą musiały również stosować art. 24f ustawy CIT, który dotyczy podatku od dochodów z niezrealizowanych zysków – tzw. „Exit tax”. Oznacza to, że w przypadku przeniesienia aktywów za granicę lub zmiany rezydencji podatkowej, fundacja może być zobowiązana do zapłaty podatku od potencjalnych, jeszcze niezrealizowanych dochodów. Opodatkowanie to zostanie dokonane przy zastosowaniu stawki w wysokości 19%.

Ukryte zyski opodatkowane CIT

Fundacja rodzinna płaci obecnie CIT także od wydatków określanych jako ukryte zyski. Są do świadczenia przekazywane beneficjentom, fundatorom lub podmiotom powiązanym, które w praktyce dają im korzyści ekonomiczne równoważne standardowej wypłacie środków ze spółki lub fundacji. Zmiany będą również zauważalne w katalogu czynności zaliczanych do ukrytych zysków. Dołączona do niego zostanie wartość umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne należności z tytułu pożyczki udzielonej przez fundację rodzinną beneficjentowi, fundatorowi lub osobie fizycznej będącej podmiotem powiązanym z beneficjentem, fundatorem lub fundacją rodzinną. Co więcej udzielenie niezwróconej następnie pożyczki, lub pożyczki z terminem zwrotu wynoszącym co najmniej 10 lat na rzecz fundatorów lub podmiotów powiązanych również zostanie zakwalifikowane do kategorii ukrytych zysków (poprzednio ta kategoria odnosiła się wyłącznie do pożyczek udzielanych beneficjentom).

Podsumowanie

Nowelizacja ustawy o fundacji rodzinnej od 2026 roku istotnie ograniczy możliwości inwestowania, czy pomnażania środków uzyskanych przez fundację rodzinną od podmiotów powiązanych. Celem Ministerstwa Finansów jest ograniczenie agresywnej optymalizacji podatkowej. Jednak, planowane zmiany stanowiące ograniczenie preferencji podatkowych może doprowadzić do tego, że fundacja nadal w pewnym zakresie pozostanie użyteczna w zakresie sukcesji majątku, niemniej w znacznym stopniu utraci ona możliwości efektywnego zarządzania nim, co ma na celu jego pomnażanie oraz przeciwdziałanie utracie wartości. Zapewne z czasem będzie zauważalny spadek zainteresowania z korzystania z tej formy prawnej. Niestety wszystko wskazuje na to, że fundacja rodzinna była (a w zasadzie jeszcze przez chwilę jest) tworem zbyt efektywnym, by móc dalej cieszyć się jego zaletami.

Autor: Karol Wawrzyszkiewicz