Przewiń niżej

NOWE PZP – podstawy wykluczenia wykonawcy z udziału w postępowaniu o zamówienie publiczne

Magdalena Hajduk

W dzisiejszym „odcinku” serii dotyczącej zmian w nowej ustawie Prawo zamówień publicznych, koncentrujemy się nad zagadnieniem podstaw wykluczenia wykonawcy z udziału w postępowaniu o zamówienie publiczne.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 2 p.z.p. zamówienia udziela się wyłącznie wykonawcy wybranemu zgodnie z przepisami Prawa zamówień publicznych. O zamówienie mogą więc ubiegać się wyłącznie wykonawcy niepodlegający wykluczeniu i spełniający warunki udziału w postępowaniu, dlatego warto dowiedzieć się, dla jakich sytuacji ustawa przewiduje sankcję wykluczenia z udziału w przetargu.

 

Nowa ustawa Prawo zamówień publicznych wprowadza dwa rodzaje podstaw wykluczenia wykonawcy: obligatoryjne oraz fakultatywne.

 

Obligatoryjne podstawy wykluczenia wykonawcy

Obligatoryjne podstawy wykluczenia obowiązują we wszystkich postępowaniach bez względu na ich rodzaj lub wartość zamówienia. Ustawa nie dopuszcza możliwości odstąpienia przez zamawiającego od uwzględniania tych podstaw wykluczenia. Co jednak ważne, ustawa wymienia wszystkie przypadki obligatoryjnego wykluczenia w sposób wyczerpujący - jest to katalog zamknięty. W poprzednio obowiązującej ustawie Prawo zamówień publicznych (z roku 2004) ilość podstaw wykluczenia była większa. W nowej ustawie zakres obligatoryjnych podstaw wykluczenia dostosowano do przepisów dyrektywy 2014/24/UE. Między innymi w nowym Prawie zamówień publicznych zrezygnowano z wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia wykonawców, którzy nie wykazali spełnienia warunków udziału w postępowaniu lub nie wykazali braku podstaw wykluczenia.

Spośród grupy obligatoryjnych podstaw wykluczenia wykonawcy - ustawa wskazuje, iż z postępowania o udzielenie zamówienia obligatoryjnie wyklucza się wykonawcę:

a) będącego osobą fizyczną, którego prawomocnie skazano za przestępstwo:

  • udziału w zorganizowanej grupie przestępczej albo związku mającym na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, o którym mowa w art. 258 Kodeksu karnego;
  • handlu ludźmi, o którym mowa w art. 189a Kodeksu karnego;
  • o którym mowa w art. 228-230a, art. 250a Kodeksu karnego lub w art. 46 lub art. 48 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie;
  • finansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym, o którym mowa w art. 165a Kodeksu karnego, lub przestępstwo udaremniania lub utrudniania stwierdzenia przestępnego pochodzenia pieniędzy lub ukrywania ich pochodzenia, o którym mowa w art. 299 Kodeksu karnego;
  • o charakterze terrorystycznym, o którym mowa w art. 115 § 20 Kodeksu karnego, lub mające na celu popełnienie tego przestępstwa;
  • powierzenia wykonywania pracy małoletniemu cudzoziemcowi, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 769);
  • przeciwko obrotowi gospodarczemu, o których mowa w art. 296-307 Kodeksu karnego, przestępstwo oszustwa, o którym mowa w art. 286 Kodeksu karnego, przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, o których mowa w art. 270-277d Kodeksu karnego, lub przestępstwo skarbowe;
  • o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 3 lub art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

           - lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego;

b) jeżeli urzędującego członka jego organu zarządzającego lub nadzorczego, wspólnika spółki w spółce jawnej lub partnerskiej albo komplementariusza w spółce komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub prokurenta prawomocnie skazano za przestępstwo, o którym mowa w pkt 1;

c) wobec którego wydano prawomocny wyrok sądu lub ostateczną decyzję administracyjną o zaleganiu z uiszczeniem podatków, opłat lub składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, chyba że wykonawca odpowiednio przed upływem terminu do składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo przed upływem terminu składania ofert dokonał płatności należnych podatków, opłat lub składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne wraz z odsetkami lub grzywnami lub zawarł wiążące porozumienie w sprawie spłaty tych należności;

d) wobec którego prawomocnie orzeczono zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne;

e) jeżeli zamawiający może stwierdzić, na podstawie wiarygodnych przesłanek, że wykonawca zawarł z innymi wykonawcami porozumienie mające na celu zakłócenie konkurencji w szczególności, jeżeli należąc do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, złożyli odrębne oferty, oferty częściowe lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, chyba że wykażą, że przygotowali te oferty lub wnioski niezależnie od siebie;

f) jeżeli, w przypadkach, o których mowa w art. 85 ust. 1 p.z.p., doszło do zakłócenia konkurencji wynikającego z wcześniejszego zaangażowania tego wykonawcy lub podmiotu, który należy z wykonawcą do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, chyba że spowodowane tym zakłócenie konkurencji może być wyeliminowane w inny sposób niż przez wykluczenie wykonawcy z udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia.

Z postępowania o udzielenie zamówienia, w przypadku zamówienia o wartości równej lub przekraczającej wyrażoną w złotych równowartość kwoty dla robót budowlanych - 20 000 000 euro, a dla dostaw lub usług - 10 000 000 euro, wyklucza się wykonawcę, który udaremnia lub utrudnia stwierdzenie przestępnego pochodzenia pieniędzy lub ukrywa ich pochodzenie, w związku z brakiem możliwości ustalenia beneficjenta rzeczywistego.

 

Fakultatywne podstawy wykluczenia wykonawcy

W przypadku fakultatywnych podstaw wykluczenia, zamawiający może, lecz nie musi wskazywać tych przesłanek w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia. Zamawiający może wskazać jedną lub więcej takich podstaw ważne jednak, aby uwzględnić przy tym zasadę proporcjonalności. Jest oczywiście dopuszczalne niewskazanie żadnej z podstaw fakultatywnego wyłączenia. Jednak zdecydowanie przez zamawiającego o wpisaniu w treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia jednej z podstaw fakultatywnego wykluczenia jest dla zmawiającego wiążące w tym znaczeniu, że nie może on w razie ujawnienia się takiej okoliczności w przypadku jednego lub większej ilości wykonawców zdecydować o umożliwieniu im udziału w przetargu.

Nowe Prawo zamówień publicznych dostosowuje podstawy fakultatywnego wykluczenia do dyrektywy 2014/24/UE. Zmiany zgodne z dyrektywą mają ułatwić wykonawcom w postępowaniach o wartości równej lub przekraczającej progi unijne wypełnianie oświadczenia na formularzu JEDZ, czyli Jednolitym Europejskim Dokumencie Zamówienia Publicznego.

Katalog fakultatywnych podstaw wykluczenia wykonawcy przedstawia się następująco. Z postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający może wykluczyć zatem wykonawcę:

a) który naruszył obowiązki dotyczące płatności podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 108 ust. 1 pkt 3, chyba że wykonawca odpowiednio przed upływem terminu do składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo przed upływem terminu składania ofert dokonał płatności należnych podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne wraz z odsetkami lub grzywnami lub zawarł wiążące porozumienie w sprawie spłaty tych należności;

b) który naruszył obowiązki w dziedzinie ochrony środowiska, prawa socjalnego lub prawa pracy:

  • będącego osobą fizyczną skazanego prawomocnie za przestępstwo przeciwko środowisku, o którym mowa w rozdziale XXII Kodeksu karnego lub za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o którym mowa w rozdziale XXVIII Kodeksu karnego, lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego;
  • będącego osobą fizyczną prawomocnie ukaranego za wykroczenie przeciwko prawom pracownika lub wykroczenie przeciwko środowisku, jeżeli za jego popełnienie wymierzono karę aresztu, ograniczenia wolności lub karę grzywny;
  • wobec którego wydano ostateczną decyzję administracyjną o naruszeniu obowiązków wynikających z prawa ochrony środowiska, prawa pracy lub przepisów o zabezpieczeniu społecznym, jeżeli wymierzono tą decyzją karę pieniężną;

c) jeżeli urzędującego członka jego organu zarządzającego lub nadzorczego, wspólnika spółki w spółce jawnej lub partnerskiej albo komplementariusza w spółce komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub prokurenta prawomocnie skazano za przestępstwo lub ukarano za wykroczenie, o którym mowa w pkt 2 lit. a lub b;

d) w stosunku, do którego otwarto likwidację, ogłoszono upadłość, którego aktywami zarządza likwidator lub sąd, zawarł układ z wierzycielami, którego działalność gospodarcza jest zawieszona albo znajduje się on w innej tego rodzaju sytuacji wynikającej z podobnej procedury przewidzianej w przepisach miejsca wszczęcia tej procedury;

e) który w sposób zawiniony poważnie naruszył obowiązki zawodowe, co podważa jego uczciwość, w szczególności, gdy wykonawca w wyniku zamierzonego działania lub rażącego niedbalstwa nie wykonał lub nienależycie wykonał zamówienie, co zamawiający jest w stanie wykazać za pomocą stosownych dowodów;

f)  jeżeli występuje konflikt interesów w rozumieniu art. 56 ust. 2, którego nie można skutecznie wyeliminować w inny sposób niż przez wykluczenie wykonawcy;

g) który, z przyczyn leżących po jego stronie, w znacznym stopniu lub zakresie nie wykonał lub nienależycie wykonał albo długotrwale nienależycie wykonywał istotne zobowiązanie wynikające z wcześniejszej umowy w sprawie zamówienia publicznego lub umowy koncesji, co doprowadziło do wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy, odszkodowania, wykonania zastępczego lub realizacji uprawnień z tytułu rękojmi za wady;

h) który w wyniku zamierzonego działania lub rażącego niedbalstwa wprowadził zamawiającego w błąd przy przedstawianiu informacji, że nie podlega wykluczeniu, spełnia warunki udziału w postępowaniu lub kryteria selekcji, co mogło mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia, lub który zataił te informacje lub nie jest w stanie przedstawić wymaganych podmiotowych środków dowodowych;

i) który bezprawnie wpływał lub próbował wpływać na czynności zamawiającego lub próbował pozyskać lub pozyskał informacje poufne, mogące dać mu przewagę w postępowaniu o udzielenie zamówienia;

j) który w wyniku lekkomyślności lub niedbalstwa przedstawił informacje wprowadzające w błąd, co mogło mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia.

W przypadku fakultatywnych podstaw wykluczenia dopuszcza się jednak w określonych przypadkach możliwość odstąpienia od wykluczenia wykonawcy, jeżeli wykluczenie byłoby w sposób oczywisty nieproporcjonalne, w szczególności gdy kwota zaległych podatków lub składek na ubezpieczenie społeczne jest niewielka albo sytuacja ekonomiczna lub finansowa wykonawcy, wobec którego orzeczono zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne, jest wystarczająca do wykonania zamówienia.

 

Samooczyszczenie wykonawcy

W niektórych sytuacjach mimo zaistnienia podstaw do wykluczenia, wykonawca nie zostanie wykluczony z postępowania. Określa się to jako procedurę tzw. samooczyszczenia (ang. self-cleaning), dzięki czemu wykonawca może ubiegać się o zamówienie publiczne pomimo zaistnienia wobec niego przesłanek wykluczenia. Zgodnie z art. 110 nowej ustawy, wykonawca nie podlega wykluczeniu w niektórych określonych w tym przepisie sytuacjach, jeżeli udowodni zamawiającemu, że spełnił łącznie następujące przesłanki:

a) naprawił lub zobowiązał się do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, wykroczeniem lub swoim nieprawidłowym postępowaniem, w tym poprzez zadośćuczynienie pieniężne;

b) wyczerpująco wyjaśnił fakty i okoliczności związane z przestępstwem, wykroczeniem lub swoim nieprawidłowym postępowaniem oraz spowodowanymi przez nie szkodami, aktywnie współpracując odpowiednio z właściwymi organami, w tym organami ścigania, lub zamawiającym;

c) podjął konkretne środki techniczne, organizacyjne i kadrowe, odpowiednie dla zapobiegania dalszym przestępstwom, wykroczeniom lub nieprawidłowemu postępowaniu w szczególności:

  • zerwał wszelkie powiązania z osobami lub podmiotami odpowiedzialnymi za nieprawidłowe postępowanie wykonawcy;
  • zreorganizował personel;
  • wdrożył system sprawozdawczości i kontroli;
  • utworzył struktury audytu wewnętrznego do monitorowania przestrzegania przepisów, wewnętrznych regulacji lub standardów
  • wprowadził wewnętrzne regulacje dotyczące odpowiedzialności i odszkodowań za nieprzestrzeganie przepisów, wewnętrznych regulacji lub standardów.

Decyzja co do skorzystania z procedury samooczyszczenia należy do wykonawcy. Zamawiający każdorazowo ocenia jednak, czy podjęte przez wykonawcę czynności, o których mowa wyżej, są wystarczające do wykazania jego rzetelności, uwzględniając wagę i szczególne okoliczności czynu wykonawcy. Jeżeli podjęte przez wykonawcę czynności nie są wystarczające do wykazania jego rzetelności, zamawiający wyklucza wykonawcę.

 

 

Kategoria: Prawo zamówień publicznych

Szukaj
w Strefie Wiedzy

IP Blog Spółki z Górnej Półki Procesowy.pl

 

W celu poprawienia jakości świadczonych usług na naszej stronie wykorzystujemy pliki cookies. To całkowicie bezpieczne dla Ciebie i Twoich danych. Jeśli nie wyrażasz na to zgody, prosimy, zmień ustawienia swojej przeglądarki.

Zamknij